Blog 10: Healing

Healing

‘s Avonds laat knalt het regelmatig buiten in Oakland. Ik probeer mijn oor te trainen, maar ik hoor nog steeds het verschil niet tussen de rotjes en de schoten.

 

Tijdens mijn interview met Isaiah hoor ik wel duidelijk het verschil. We zitten buiten op een terras in de zon. Een blok verder vindt het Juneteenth festival plaats om de afschaffing van de slavernij in Verenigde Staten te vieren. Er wordt flink gedanst en flarden reggae muziek waaien onze kant op. De sfeer om ons heen contrasteert met ons gesprek. Isaiah vertelt over zijn jeugd in South Central LA, waar zijn moeder hem soms samen met zijn broertje op de grond naast hun bed liet slapen, omdat de kogels om het huis, en soms door de ramen, vlogen. Isaiah was een stille jongen. Hij hield van lezen. Toch, of misschien juist wel daarom, werd hij op zijn dertiende lid van een gang. Het ging geleidelijk, vertelt hij me. Eerst wilde hij niks weten van de jongens die hem op de hoek van de straat aanspraken. Toen zag hij dat diezelfde jongens geld hadden om in het weekend naar de bioscoop te gaan. Isaiah begon met hen rond te hangen en voordat hij het wist wilde iedereen zijn vriend zijn. Hij genoot van de aandacht, maar hij was vooral blij dat hij zijn moeder af en toe wat geld kon toestoppen voor de boodschappen. Op zijn vijftiende pleegde Isaiah een overval die verkeerd afliep. Hij vermoordde iemand en kreeg een straf van 15 jaar tot levenslang opgelegd. Dat maakte hem tot juvenile lifer, een van de vele minderjarigen die als volwassene worden berecht in de Verenigde Staten. Nadat Isaiah de eerste 15 jaar van zijn straf had uitgezeten werd hij vrijgelaten wegens goed gedrag. Hij is nu 32 en na een half leven in de gevangenis sinds twee jaar weer ‘buiten’.

 

Als Isaiah net begint te vertellen over zijn voorzichtige eerste stappen in de vrije wereld horen we ineens vier korte, droge knallen achter elkaar. Het geluid lijkt van de hoek van de straat te komen. Ik ben nieuwsgierig en rijk mijn hals om te kijken wat er gebeurt. Zouden dit nu echt schoten zijn, vraag ik me af. Spannend! Isaiah duikt juist in elkaar en grijpt mijn arm. “Kom”, zegt hij, “we moeten weg hier.” We zien een jongen snel tussen het huizenblok achter ons terras wegrennen. “Laten we naar het festival lopen, daar zijn meer mensen.” Ik schakel meteen over op reportersmodus en laat mijn opname apparaatje aanstaan terwijl we haastig richting het festivalpodium lopen. “Wat voel je nu?” vraag ik aan Isaiah en ik schaam me meteen voor het cliché. “Ik voel angst natuurlijk”, zegt Isaiah, alsof hij zo iets vanzelfsprekends niet zou moeten hoeven uitleggen. “Ik heb al te veel mensen om me heen verloren. Als ik schoten hoor dan wil ik mezelf in veiligheid brengen. Ik ben nog lang niet klaar om te sterven.” Het verschil tussen Isaiah en mij wordt pijnlijk duidelijk. Ik heb mijn hele leven in veiligheid doorgebracht en ik voel sensatie als ik schoten hoor. Onbewust denk ik blijkbaar dat ik het me kan permitteren om nieuwsgierig te zijn. Isaiah heeft zijn hele leven te midden van geweld doorgebracht, of het nu op straat was of in de gevangenis. Hij zoekt juist naar veiligheid die voor hem niet vanzelfsprekend is. Een confrontatie met nog meer leed kan hij niet aan.

 

Tijdens ons gesprek dat volgt tussen de festivalgangers vertelt Isaiah over zijn huidige werk als restorative justice coördinator. Hij begeleidt gespreksgroepen in de jeugdgevangenis en in verschillende buurten van Oakland waar veel wapengeweld voor komt. In de restorative justice ‘circles’ worden daders aangespoord om verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen handelen en de confrontatie aan te gaan met de slachtoffers of de gemeenschap die ze hebben geschaad. Restorative justice gaat er vanuit dat rechtvaardigheid gevonden moet worden in een directe interactie tussen burgers, in plaats van tussen een abstract orgaan als de staat en een burger die in de fout is gegaan. Deze directe en confronterende aanpak leidt tot meer openheid van beide kanten, vertelt Isaiah. De daders leren begrip op te brengen voor de angst en het verdriet van hun slachtoffers en de slachtoffers leren begrip op de brengen voor de vaak getroebleerde achtergrond van de daders. Zo worden stereotypen doorbroken, niet alleen tussen daders en slachtoffers, maar ook tussen groepen in de stad die gemakkelijk in die twee hokjes worden geplaatst: de blanke, rijkere bewoners in de Oakland ‘hills’ die zichzelf graag als potentieel slachtoffer van criminaliteit zien en de donkere, arme jongeren uit de Oakland ‘flats’ die aan het zo vaak aangehaalde daderprofiel voldoen. Dit hele proces van restorative justice leidt tot healing, zegt Isaiah.

 

Isaiah is niet de eerste die ik het over healing hoor hebben. Tot vrij recent kreeg ik vooral een zijig, new age-achtig gevoel bij dit woord. Typisch iets voor die hippies in Berkeley, die constante referentie aan de noodzaak tot healing, dacht ik. Lekker met zijn allen mediteren in het buurthuis op vrijdagavond voor vijftig dollar per uur… Mijn begrip van deze term veranderde toen ik een politieke bijeenkomst over gevangenis hervorming bezocht in een kerk in Richmond. Ik vond het in eerste instantie vreemd, zo’n politieke bijeenkomst in een kerk, maar toen ik er eenmaal was begreep ik het. De bijeenkomst werd geopend met gospelmuziek en iedereen werd uitgenodigd om mee te zingen en elkaars hand vast te houden. Op de voorste rij hielden de staatsprocureur van Californië en een bijstandsmoeder elkaars hand vast terwijl de predikant God verzocht om ons de moed van Martin Luther King te geven. Nu, in deze tijden van politiegeweld en massale gevangenschap voor zwarte Amerikanen mogen we niet passief blijven in het aangezicht van onrecht, zei hij. Na een presentatie over de problemen die ex-gedetineerden ondervinden als ze proberen te re-integreren riep Pastor D., de jongerenpastor, alle zwarte jongeren uit het publiek naar voren. Hij ging met het groepje vlak voor de neus van de staatsprocureur staan, nam zijn bril met zwart hipster montuur af en keek haar diep in de ogen. “Onthoud mijn gezicht goed mevrouw”, zei hij. “Ik heb dan wel een diploma van een Ivy League universiteit maar als ik in mijn auto door Richmond rijdt zou ik zomaar de volgende zwarte jongeman kunnen zijn die door een agent wordt doodgeschoten. Hetzelfde lot kan alle jongeren uit deze buurt overkomen. Ik vraag u om hen allemaal stuk voor stuk recht in de ogen te kijken en hun menselijkheid te erkennen.” De procureur draaide wat ongemakkelijk in haar stoel en knikte beleefd. Ik kreeg een brok in mijn keel en besefte me dat een radicaal progressieve, politieke boodschap en spiritualiteit hier op een hedendaagse manier met elkaar verbonden zijn.

 

Deze intieme relatie tussen progressieve politiek en spiritualiteit is logisch in een situatie waarin de problemen die mensen ondervinden direct over leven en dood gaan. Het wapengeweld dat bewoners van arme zwarte wijken al vanaf jonge leeftijd ervaren traumatiseert zoals een burgeroorlog traumatiseert. Een week nadat ik Isaiah interviewde sprak ik Destiny, die ook praatgroepen begeleidt in haar eigen buurt. Ze heeft tijdens haar middelbare schooljaren zeventien vrienden verloren; allen kwamen om bij schietpartijen in en om haar buurt. Ze was zelf lid van een gang en stond regelmatig op de uitkijk, op zoek naar leden van rivaliserende gangs die het volgens haar verdienden om neergeschoten te worden. Het was oog om oog, tand om tand en een mensenleven verloor zijn waarde. Als meisje schoot ze zelf nooit, maar ze kon zich voorstellen hoe dat moet voelen. “Je stelt je voor een moment in de plaats van God en je hebt totale macht om te beslissen over het lot van een ander”, zei ze. Voor jongeren die leven in zoveel armoede, angst en onzekerheid geeft het pistool in je hand je voor even superkracht. Healing betekent voor Destiny dat je de waarde van je eigen leven en dat van anderen weer gaat voelen, dat je je emotioneel durft te verbinden aan anderen, dat je ruimte krijgt om te rouwen en te dromen, dat je je kwetsbaarheid durft te delen en de kwetsbaarheid van anderen leert respecteren. Een nuchtere, rationele benadering van sociale vraagstukken is niet voldoende om het trauma te adresseren dat volgt op ervaringen zoals die van Isaiah en Destiny. Hiervoor is ook emotionele en spirituele healing nodig. Healing is hier dan ook een harde, politieke noodzaak en geen zweverige luxe.