Blog 11: Hokjesdenken

Eten1 

“Ze hebben mijn kameraad omgelegd.” Juan is zichtbaar van de kaart en weet niet goed waar hij met zijn woede naartoe moet. Hij beent heen en weer door zijn kantoor en spuugt zijn woorden hard en staccato uit, afwisselend in het Engels en het Spaans. “Zij is mijn held,” zegt hij terwijl hij wijst naar de poster van Assata Shakur op de deur, “maar Yogi was mijn kameraad. Ik heb hem nooit ontmoet omdat ik in een andere gevangenis zat. Ik heb hem alleen kunnen schrijven, maar hij erkende me alsof ik een neef van hem was, omdat we deelnemen aan dezelfde strijd. Dit is een enorme slag voor ons allemaal.” Met “ons” bedoelt hij de gemeenschap van gevangenen en ex-gevangenen die zich verzetten tegen het nog altijd uitdijende strafsysteem in Amerika.

 

Yogi is de bijnaam van Hugo Pinell, een van de “San Quentin six” die samen met George Jackson in 1971 uit de beruchte gevangenis probeerden te ontsnappen. Bij de ontsnappingspoging werden zowel George Jackson als een aantal bewakers gedood. Pinell was al eerder veroordeeld voor het aanvallen van gevangenisbewakers en bracht de decennia na de ontsnappingspoging door in eenzame opsluiting. Hij was een van de revolutionairen die vanuit de gevangenis deelnam aan de meer militante tak van de Amerikaanse burgerrechten beweging, en een van de laatsten die anno 2015 nog steeds opgesloten zat. Pinell werd geboren in Nicaragua, maar hij identificeerde zich als zwart en werd geassocieerd met de Black Guerilla Family. De Black Guerilla Family had radicale doelen: de regering moest omver geworpen worden, er moest een einde komen aan het racisme in de Verenigde Staten en gevangenen moesten een menswaardige behandeling krijgen. De Black Guerilla Family bestaat nog steeds, maar wordt nu meer als een gevangenis gang gezien dan als een politieke organisatie. Pinell heeft echter nooit afscheid genomen van zijn revolutionaire idealen. Hij werd recent overgeplaatst van de isoleercel naar de algemene gevangenis populatie. Vorige week, op 12 augustus, werd hij doodgestoken tijdens een “gevangenis rel”, zoals de media het omschreven. Zeventig mannen waren bij de massale vechtpartij betrokken, maar Pinell was het enige dodelijke slachtoffer.

 

Het liefst zou hij Pinell willen wreken, zegt Juan. Hij zou zijn vrienden in de gevangenis willen bellen op hun gesmokkelde mobiele telefoons en willen vragen of er al plannen zijn om de moordenaars van Pinell uit te schakelen. Maar hij doet het niet. Vandaag de dag moet de strijd op een ander terrein gestreden worden, vindt Juan. Hij werkt voor een organisatie die de belangen van ex-gevangenen en hun families behartigt. Juan’s strijd tegen het gevangeniswezen en de discriminatie, vernedering en armoede die onlosmakelijk met het Amerikaanse strafsysteem verbonden zijn, speelt zich tegenwoordig af in raadsvergaderingen, lobby bijeenkomsten en trainingen. Toch wordt Juan in zijn werk geïnspireerd door deze oude revolutionair en zegt hij dat verzet van binnenuit de gevangenis hard nodig is.

 

Recentelijk nog speelde Pinell een belangrijke rol bij de hongerstaking in Pelican Bay, waarmee gevangenen in de isoleercel protesteerden tegen de omstandigheden waaronder ze opgesloten zaten. De hongerstakers schreven ook een overeenkomst om een einde te maken aan de vijandigheden tussen verschillende gevangenisgangs. Met de overeenkomst riepen ze alle gevangenen in Californië op om niet langer onderling te vechten, maar zich samen te keren tegen het onrecht dat wordt geproduceerd door een volgens hen corrupt justitieel systeem.  Deze oproep tot solidariteit en samenwerking heeft veel invloed gehad. Sinds de overeenkomst werd gesloten in 2012 zijn de gewelddadigheden tussen verschillende gangs afgenomen. Veel mensen die ik de afgelopen tijd sprak zien dit als een hoopvol begin van een nieuwe, politiek gemotiveerde, verzetsbeweging binnen de gevangenismuren. Pinell vertegenwoordigde een oude generatie politieke activisten, die samen met het revolutionaire elan van de jaren ’60 en ’70 effectief werd uitgeschakeld. Velen van Pinells generatie werden in eenzame opsluiting geplaatst, ver van elkaar vandaan. Revolutionaire groepen binnen en buiten de gevangenis maakten plaats voor gangs die zich vooral bezig hielden met het verdedigen van hun territorium en het dealen van drugs. De raciale segregatie in de gevangenis versterkten de conflicten tussen deze gangs en leidde tot een verdeel en heers tactiek die het voor de autoriteiten gemakkelijk maakte om gevangenen onder de duim te houden. De bedreiging die uitging van politieke gevangenen voor het gevangenissysteem zelf werd zo geneutraliseerd. Lange tijd dacht men dat radicaal verzet niet meer te verwachten was van binnenuit de gevangenis, tot de recente hongerstakingen plaats vonden. Vooraanstaande leden van verschillende gangs keerden zich gezamenlijk tegen de praktijk van eenzame opsluiting en begonnen de hokjes die gevormd zijn door raciale segregatie te ondermijnen.

 

Raciale segregatie werd in de eerste plaats door de gevangenis autoriteiten zelf gecreëerd. Bij binnenkomst worden gevangenen ingedeeld in raciale categorieën die nogal curieus zijn. In de Californische gevangenis ben je zwart, wit, Mexicaan of “anders”. Tot een aantal jaar geleden werden gevangenen ingedeeld in cellenblokken op basis van deze categorieën. Tegenwoordig mag dit niet meer bij wet, maar het gebeurt nog steeds; nu om er voor te zorgen dat leden van rivaliserende gangs niet bij elkaar worden geplaatst, volgens de autoriteiten. Grote gevangenisgangs zoals de Mexican Maffia en de Aryan Brotherhood zijn immers ook ingedeeld op basis van raciale categorieën. Het is inderdaad zo dat gangs de interactie tussen gevangenen uit verschillende raciale categorieën moeilijk, zo niet onmogelijk maken. In San Quentin is de invloed van gangs op het leven in de gevangenis relatief beperkt, maar de segregatie is onmiddellijk zichtbaar als je over de binnenplaats loopt. De zwarte mannen komen samen bij het basketbal veld, de Latinos zitten in een andere hoek. Er is maar één tennisbaan, die om de beurt door de verschillende groepen wordt gebruikt. Een partijtje tussen een witte en een zwarte man is ondenkbaar. Een Latino die een zwarte man een appel of een vork aangeeft tijdens de lunch kan om die reden neergestoken worden. De mannen uit dezelfde categorie beschermen zo elkaar en er wordt een overzichtelijke sociale orde in stand gehouden. Dit maakt de gevangenis makkelijk te managen voor de bewakers.

 

Massale vechtpartijen waarbij verschillende groepen gevangenen betrokken zijn komen alleen voor als iemand bewust probeert die gevestigde sociale orde te verstoren. Juan twijfelt er daarom niet aan dat de rel waarbij Pinell om het leven kwam in feite een bewuste moordaanslag was, die waarschijnlijk werd ondersteund door de bewakers. Hij gaat over op het Spaans en buigt zich naar me toe terwijl hij uitlegt hoe het volgens hem gegaan moet zijn. Zelfs in zijn eigen kantoor heeft Juan het gevoel dat hij uit moet kijken voor ongewenste meeluisteraars. “Het was niet zomaar een massale vechtpartij, ze hadden het gemunt op Pinell. Iedereen weet hoe bekend hij is en waar hij voor staat. Het moet een goed geplande operatie zijn geweest, want iemand met de status van Pinell wordt omringd door mede-gevangenen die hem beschermen. Je kunt niet zomaar bij hem in de buurt komen. Waarschijnlijk hebben de white supremacists van de Aryan Brotherhood de vechtpartij uitgelokt. Het is bijna onvoorstelbaar dat ze dit hebben kunnen doen zonder steun van de bewakers.”

 

Terwijl we praten over de dood van Pinell komen we er achter hoe symbolisch het moment van zijn overleiden is. Het is augustus, de maand die in Amerikaanse gevangenissen bekend staat als Black August. Elk jaar wordt tijdens de maand augustus stil gestaan bij de strijd van Afro-Amerikanen tegen onderdrukking en uitbuiting, en met name bij de bijdrage van politieke gevangenen aan die strijd. Vele momenten van verzet tegen racisme vonden immers plaats in de maand augustus, van de Haïtiaanse revolutie, tot de Watts rellen en de poging van George Jackson om te ontsnappen uit San Quentin. Niet alleen de maand waarin Pinell is vermoord is betekenisvol, de datum waarop het gebeurde is nog veel symbolischer. Pinell overleed op 12 augustus 2015. Op 12 augustus 1976 werd hij veroordeeld voor de beruchte ontsnappingspoging. Dat hij op dezelfde datum werd vermoord als de datum waarop hij werd veroordeeld, is voor Juan een extra teken dat de gevangenis autoriteiten van hem af wilden. Bewakers zouden Pinell regelmatig verteld hebben dat hij nooit levend de gevangenis zou verlaten, als het aan hen lag. En dan is er nog die derde 12 augustus: de overeenkomst om de vijandigheden tussen gangs te beëindigen werd ondertekend op 12 augustus 2012. Juan is bang dat de dood van Pinell juist deze overeenkomst, de nieuwe solidariteit en het nieuwe verzet binnen de gevangenis in gevaar zal brengen. De behoefte aan wraak die hij zelf ook voelt zou kunnen leiden tot het oplaaien van nieuwe gewelddadigheden tussen gangs, en die zouden de gevangenisautoriteiten weer nieuwe redenen kunnen geven om het gebruik van de isoleercel te legitimeren.

 

Moordcomplot of niet, het is opmerkelijk dat Hugo Pinell juist nu om het leven is gebracht. Omdat de staat Californië het gebruik van eenzame opsluiting probeert af te bouwen werd Pinell overgeplaatst naar de algemene gevangenis populatie. De laatste tijd begint de publieke opinie zich te keren tegen het veelvuldig toepassen van eenzame opsluiting in maximum security gevangenissen zoals Pelican Bay. Er zijn verschillende juridische procedures aangespannen om aan te tonen dat isolatie een wrede en onmenselijke vorm van bestraffing is. De hongerstakingen hebben geleid tot meer aandacht voor dit onderwerp. Als het verzet tegen dergelijke strafpraktijken zowel binnen als buiten de gevangenismuren blijft groeien, zullen de gevangenis autoriteiten steeds minder grip krijgen op het enorme aantal gevangenen dat zich onderdrukt en vernederd voelt.  Om zichzelf in stand te houden heeft de gevangenis er dus belang bij dat het hokjesdenken binnen haar muren niet verdwijnt. Juan weet dit en daarom haalt hij nog maar eens diep adem. “Ik zou het liefste met geweld op de gewelddadige dood van mijn kameraad willen reageren, maar dat zal ons niet verder helpen. Ons verzet kan alleen groeien vanuit liefde. We kunnen de strijd alleen winnen als iedereen die in dit systeem wordt onderdrukt elkaar lief leert hebben. We kunnen het ons niet permitteren om ons tegen elkaar uit te laten spelen.”